Ik hoor verhalen over uitbuiting van de makers van ons eten. Verhalen, die me doen afvragen in hoeverre ik er nog vanuit kan gaan dat de makers van ons eten eerlijk worden gewaardeerd. Alleen al het bestaan van fairtradechocolade doet me afvragen of alle andere chocolade dus in slavernij tot stand komt. Dit zijn de verhalen waar vanuit ik mijn zoektocht start.

In juni 2018 publiceerde Oxfam Novib een schokkend rapport over uitbuiting en schending van mensenrechten in de toeleveringsketens van supermarkten. In het rapport worden de uitkomsten van een grootschalig internationaal onderzoek toegespitst op Amerikaanse, Engelse, Duitse én Nederlandse supermarktketens.

Het onderzoek, ‘Rijp voor verandering’, beschrijft dat het Nederlandse supermarktlandschap wordt gedomineerd door een klein aantal grote supermarktketens. In 2017 hadden Albert Heijn (35,3%), Jumbo (18,7%), Lidl (10,5%), Aldi (6,7%) en de centrale inkooporganisatie Superunie (die inkoopt voor onder meer Plus, Dirk en Coop) samen vrijwel de gehele markt in handen.

Als gevolg hiervan hebben supermarkten een machtige positie. Ze kunnen lage tarieven en nadelige leveringsvoorwaarden opleggen aan hun toeleveranciers. Ik kan het moeilijk verkroppen als ik lees dat werknemers in de ketens van onze supermarkten, bijvoorbeeld op Zuid-Afrikaanse druivenplantages, hongerlijden.

Eén van die ketens wordt uitgediept in TONY – Van chocoladecrimineel tot wereldverbeteraar, een documentaire over de totstandkoming van het inmiddels alom bekende chocolademerk Tony Chocolonely. Journalist Teun van de Keuken gaat op onderzoek uit en toont aan dat er (kind)slavernij bestaat in de productieketens van bekende chocolademerken. 

The Economist onderzocht hoe banken mensenhandel kunnen tegengaan. Onderstaande documentaire verhaalt over Samart, die acht jaar lang gevangenzat op een vissersboot. Hij werkte van ’s ochtends 3 of 4 uur tot de volgende dag 1 of 2 uur. Als hij niet doorwerkte, werd hij geslagen. Hij belandde in deze situatie doordat hem een baan als beveiliger werd beloofd, maar in plaats daarvan werd verdoofd en verhandeld. Van de naar schatting 425.000 slaven werkzaam in Thailand, werkt een groot deel in de visserij.

Maar ook op Nederlandse bodem zijn de verhalen schrijnend. In november 2018 maakte Nieuwsuur een rapportage over een toename in zelfmoord onder boeren. Onder meer financiële zorgen, strenge milieuwetten en eenzaamheid dragen bij aan een verhoogd niveau van stress. In welke mate draagt de prijs die ik in de supermarkt betaal bij aan de financiële zorgen waar de boer mee kampt?

Zelf onderzocht ik in 2018 de Nederlandse champignonsector. Ik ontdekte dat we veel te weinig betalen voor onze champignons. Aan het doosje van 250 gram champignons, waar wij in de supermarkt rond de €0,80 voor betalen, houdt een kweker €0,35 over. Terwijl hij €0,45 zou moeten krijgen om uit de kosten te komen. En eigenlijk €0,55 als hij ook nog wil kunnen investeren in de toekomst. Tussen 2000 en 2012 verdween meer dan 75% van de Nederlandse kwekerijen. De overgebleven kwekerijen staan onder grote druk en bij sommige kwekerijen werden werkers uitgebuit.

Onderzoek naar de werkomstandigheden van de makers van ons eten, zoals in bovenstaande verhalen, is uitermate belangrijk. Mijn zoektocht legt de nadruk echter elders: ik wil de mechanismen achter het systeem ontrafelen om structureel onrecht aan het licht te brengen en de wereld uit te helpen. Op welke schaal misprijzen we de makers van ons eten, hoe komt dat en hoe kan het anders? Dat is wat ik wil weten.

Volg mijn zoektocht online en laat me weten wat jouw vragen en ideeën zijn. Of zoek live mee en schuif aan bij m’n volgende interview. Ik heb jouw hulp nodig om te duiden wat ik leer en tot evenwichtige antwoorden op mijn vragen te komen.

zoek mee:

varkensboer houdt biggetje vast
De boeren
Maurice van der Spek

“We zijn welvaartsziek”

Aan de keukentafel in Nijkerk ontvouwt varkenshouder Dirk van Hierden zijn kijk op de Nederlandse varkenssector. “We worden eerlijk door de markt behandeld, maar schofterig

Lees meer »